اسم مصغّر

«اسم مصغّر»

اسمي که مفهوم خُردي و کوچکي را برساند «اسم مُصَغَّر» ناميده مي شود. اسم مصغّر براي بيان کوچکي، نزديکي مکاني يا زماني، ابراز محبّت يا توهين يا تحقير يک فرد نيز به کار مي رود.

«ساختن اسم مصغّر»

الف) کلمات سه حرفي: در کلمات سه حرفي، دو حرف اول به ترتيب مفهوم و مفتوح شده، پس از آن دو، ياء ساکن (ياء تصغير) افزوده مي شود:

ب) کلمات چهار حرفي: در کلمات چهار حرفي نيز دو حرف اول مفهوم و مفتوح شده پس از آن ياء تصغير مي آيد و حرف پس از ياء تصغير، مکسور مي شود:

ج) کلمات پنج حرفي و بيشتر: در چنين مواردي باز دو حرف اول مضموم و مفتوح شده، ياء تصغير اضافه مي شود و حرف بعدي مکسور مي گردد:

چند نکته:

1) در مواردي که حرف چهارم يا بالاتر کلمه حرف مد نباشد، بايد از تعداد حروف زائد کلمه آن قدر کاست که کلمه چهار حرفي شود و اگر کلمه حرف زائد ندارد (خماسي مجرد است) حرف آخر آن را حذف کرد:

2) جمع هاي مکسر بر وزن (إفعالٌ) و اسم هاي سه حرفي منتهي به علامت تأنيث و «ان» زايد، بر اساس قانون اسم هاي سه حرفي مصغّر مي شوند:

أطفالٌ : اُطَيْفالٌ / شَجَرَةٌ : ‌شُجَيْرَةٌ / حَمْراءُ : حُمَيْراءُ / سَلْمي : سُلَيْمي/ سَلْمانُ :‌ سُلَيْمانُ

3) اگر حرف دوم اسم، حرف علّه پديد آمده از حرف ديگري باشد، هنگام تصغير به اصل خود باز مي گردد:

ميزانٌ :‌ مَوَيزِينٌ («ميزان» ‌در اصل «مِوازن» از ريشه «و– ز– ن» بوده است)

مُوسِرٌ : مُيـَيـْسِرٌ («موسِرٌ» در اصل، «مُيْسِرٌ» از ريشه «ي – س – ر» ‌بوده است)

اگر حرف دوم، الف زائد يا الف پديد آمده از همزه باشد، به «واو» تبديل مي شود:

شاعِرٌ : شُوَيعْرٌ (الف زائد)

آصالٌ : اِوَيْصالٌ («آصالٌ» در اصل، «أءْصالٌ» (جمع مکسر «أصْلٌ» بوده است که همزه دوم به الف تبديل شده است)

4) اگر حرف سوم الف يا واو باشد، به ياء تبديل و در ياء تصغير ادغام مي شود و اگر ياء باشد،‌در ياء تصغير ادغام مي شود:

5) حرف حذف شده اسم هاي سه حرفي در هنگام تصغير باز مي گردد در صورتي که جانشين حرف حذف شده همزه باشد، هنگام تصغير حذف مي شود و اگر «ة» باشد، باقي مي ماند: