انواع واکنش شیمیایی

انواع واکنش هاي شيميايي :صدها نوع واکنش شيميايي وجود دارد ولي مي توان آن ها را در پنج نوع کلي تقسيم کرد:1- ترکيبي 2- سوختن 3- تجزيه 4- جابه جايي يگانه 5- جابه جايي دوگانه

1- واکنش ترکيبي :واکنشي است که در آن چند ماده باهم ترکيب مي شوند و فرآورده (ها)ي تازه اي با ساختاري پيچيده تر توليد مي کنند. اين واکنش را مي توان به صورت زير نمايش داد:

واکنش هاي زير نمونه هايي از واکنش هاي ترکيبي مهم به شمار مي روند.

اکسيد اسيدي اکسيدي است که درواکنش با آب توليد يک اسيد کند.

انيدريد ماده اي است که از حذف يک مولکول آب از مولکول اسيد حاصل مي شود.

2-

3-

اکسيد بازي اکسيدي است که در واکنش با آب توليد هيدروکسيد (باز) مي کند.

4-

5-

نمک يک ترکيب يوني حاصل از واکنش يک کاتيون و يک آنيون است.

کاتيون يک يون با بارمثبت است.

آنيون يک يون بابار منفي است.

6-

به کاتيون آمونيوم گويند.

7-

8-

9-

10- واکنش پليمر شدن (بسپارش) که طي آن درشت مولکول هايي به نام پليمر (بسپار) به دست مي آيد نيز از جمله واکنش هاي ترکيبي است.

2- واکنش سوختن: واکنشي است که طي آن يک ماده به سرعت با اکسيژن ترکيب و طي آن مقدار زيادي انرژي به صورت نور و گرما آزاد شود.امروزه هنوز هم از واکنش سوختن براي تأمين انرژي استفاده مي شود زيرا سوخت هاي فسيلي اصلي ترين و ارزان ترين منبع توليد انرژي هستند.

به جزء سوختن هيدروکربن ها واکنش فلزهاي قليايي و قليايي خاکي ( به جزء Be) و نيز بعضي ترکيب هاي ديگر از نوع سوختن هستند و با آزاد کردن گرما و نور شديد همراه هستند.

بنابراين واکنش هاي سوختن به شرح زيرمي باشند.

1-

2-

3-

نکته :اگر يک ماده به آهستگي با اکسيژن ترکيب شود و گرما يا نور قابل ملاحظه اي توليد نکند اين واکنش اکسايش نام دارد نه سوختن.

مانند ترکيب شدن آهسته ي Fe با اکسيژن هوا و توليد (زنگ آهن) اين واکنش نمونه اي از يک واکنش اکسايش است.

البته قابل توجه است که واکنش سوختن و اکسايش هردو جزء يک دسته از واکنش هاي ترکيبي اند که کتاب درس شيمي3 آنها را به عنوان دسته اي جدا از واکنشهاي شيميايي درنظر گرفته است.

3- واکنش تجزيه :واکنش تجزيه واکنشي است که طي آن يک ماده به مواد ساده تري تبديل مي شود اين واکنش رامي توان به صورت مقابل نمايش داد:A=B+C

درزير نمونه هايي از واکنش هاي تجزيه آمده است.

1-

2-

3-

4-

5-

6-

7-

8-

برقکافت يک فرآيند تجزيه اي است که طي آن يک ترکيب به عناصر تشکيل دهنده ي آن تبديل (تجزيه) مي شود.

9-

10-

هيدرونيوم نام ديگر کاتيون هيدروژن است که گاهي پروتون هم ناميده مي شود و بيشتر مواقع به صورت نشان داده مي شود.

11-

4- واکنش جابه جايي يگانه : دراين واکنش يک عنصر يا يون جايگزين عنصر يا يون ديگري در يک ترکيب مي شود. اين واکنش رابه صورت زير ميتوان نمايش داد:

نمونه هايي از اين واکنش ها درزير آورده شده است.

1-

نکته : واکنش پذيري ساير فلزات با آب کمتر از فلزهاي قليايي و قليايي خاکي است.

2-

3-

منظور از فلز قوي تر فلزي است که الکترون دهنده تر مي باشد.

4-

نکته : هر هالوژن که در جدول تناوبي بالاتر از هالوژن ديگر قراردارد به غير از F مي تواند جانشين هالوژن پائين تر و درترکيب محلول شده و آن را خارج کند اما هالوژن پائين تر در مقابل ترکيب محلول هالوژن بالا تربي اثر مي باشد مثلا:

علت شرکت نکردن فلوئور در اين واکنش ها اين است که واکنش فلوئوربا آب بسيار شديد است و از آنجا که اين واکنش ها درمحيط آبي انجام مي گيرد قبل از آن که فلوئور بتواند هالوژن پائين تر از خود را از ترکيب خارج کند و خود جاي آن بنشيند با آب وارد واکنش مي شود.

ترتيب هالوژن ها از بالا به پائين جدول تناوبي عبارت است از I,Br,Cl,F .

5- واکنش جابه جايي دوگانه :واکنشي است که در آن جاي دواتم يا يون دردوماده باهم عوض مي شود اين واکنش را مي توان به صورت زير نمايش داد:

واکنش هاي زير نمونه هايي ازاين دسته واکنش هاي هستند.

1-

اين واکنش را خنثي شدن گويند.

2-

3-

4-

5-

6-

اين واکنش هنگامي انجام ميشود که مخلوط کردن دو نمک محلول منجر به تشکيل يک نمک نامحلول (s) شود.