فعل مضاعف

فعل مضاعف:

به فعلی گویند که دو حرف اصلی آن از یک جنس باشند مثل مَدَّ «مدد» ، ظنَّ «ظنن» ، زلزل ، ذلَّ «ذلل» ، وَسوَسَ

در مثالهای بالا دقت کنید دو کلمه زلزل و وسوَسَ تشدید ندارند ، در حالیکه فعلهای دیگر تشدید دارند ، به این تغییر ادغام می گویند.

ادغام : یکی کردن دو حرف همجنس کنار هم و به کار بردن علامت ( ّ ) روی آنهاست که هنگام خواندن مشدّد خوانده می شود : مثل : مَدَّ ، فَرَّ ، یَظُنُّ

اقسام ادغام :

الف) واجب الادغام:

1- وقتی که حرف اول هم جنس ساکن ودومی متحرک باشد ، مثل :

2- وقتی که هر دو حرف متحرک باشند، که در این صورت حرکت حرف همجنس اول را ساقط کرده و ادغام انجام می گیرد :

3- وقتی که دو حرف همجنس متحرک و حرف ما قبل آنها ساکن باشد حرکت حرف اول همجنس به ما قبل داده شده وادغام انجام می گیرد :

توجه : شرایط بالا در پنج صیغه ي اول ماضی ، کلیه صیغه های فعل مضارع بجز جمعهای مؤنث ، اسم فاعل وجود دارد از این رو ادغام در آنها لازم است.

ب) جایز الادغام: وقتی است که حرف دوم همجنس مجزوم "ساکن" شده باشد، مثل فعل امر حاضر فعل نهی ، جحد و دیگر فعل های مضارع مجزوم : مثل: أُمْدُدْ که به صورت مُدَّ هم صرف می شود .

ج) ممتنع الدغام : که هرگز نمی توان ادغام را انجام داد ، وقتی که حرف دوم همجنس به خاطر حضور ضمیر متصل به فعل (ضمیر مرفوعی) ساکن شده باشد.

مثل: مَدَدْنَ ، أمدُدْنَ ، مَدَدْتُم

به طور کلی به جز پنج صیغه اول فعل ماضی ممتنع الادغام هستند ، جمعهای مؤنث ، فعل مضارع خواه مرفوع یا مجزوم یا منصوب باشند باز ممتنع الادغام هستند.