انحلال مولکولی و یونی

انحلال مولکولي و يوني

انحلال مواد به دو صورت ممکن است انجام پذيرد :

الف ) انحلال مولکولي : برخي مواد نظير قند ، الکل ، گليسيرين ، پس ازآن که درآب حل مي‌شوند يونيزه نمي‌شود (به يون تبديل نمي‌شوند) و فقط مولکول‌ها ازهم جدا مي‌شوند و يون درمحيط به وجود نمي‌آيد به اين حل شدن انحلال مولکولي گويند.

ب ) انحلال يوني : برخي از مواد نظير پس ازحل شدن درآب يونيزه مي‌شوند يعني در محلول يون به وجود مي‌آيد به اين نوع حل شدن انحلال يوني گويند .

نکته‌ ي (1) : تفاوت بارز اين دو نوع محلول دراين است که محلول يوني رسانايي الکتريکي دارد ( الکتروليت) ولي محلول مولکولي نارسانا است (غير الکتروليت)

نکته (2) : هردو نوع محلول ازنظر الکتريکي خنثي هستند درواقع درمحلول‌هاي يوني نيز مجموع بارهاي الکتريکي يون‌هاي مثبت و منفي برابربوده و در نتيجه محلول ازنظرالکتريکي خنثي است.

نحوه‌ي تشخيص الکتروليت ازغيرالکتروليت

با توجه به نحوه‌ي حل شدن مواد درآب ( يا درحلال ديگر ) آن‌ها را به صورت زير تقسيم بندي مي‌کنند .

براي تشخيص هريک ازموارد فوق بايد به نکات زير توجه نمود :

نکته‌ي (1) : اغلب مواد آلي ( البته به جزاسيد‌ها يا بازها‌ي آلي ) غير الکتروليت هستند مانند متانول شکر، گليسرين و...

درضمن محلول ترکيب‌هاي مولکولي نا قطبي درآب يا حلال‌هاي ديگر محلول غيرالکتروليت محسوب مي‌شود مانند محلول يد درآب يا محلول يد در کربن تتراکلريد .

نکته‌ ي (2) : اسيد‌هاي قوي ، بازهاي قوي و اغلب نمک‌ها جزو الکتروليت‌هاي قوي هستند مانند و ...

( کليه‌ي هيدروکسيد‌هاي گروههاي 1 و2 البته به جز باز قوي محسوب مي‌شوند) اسيد‌هاي قوي هم عبارتند از :

نکته (3) : الکتروليت‌هاي ضعيف شامل اسيد‌هاي ضعيف و بازهاي ضعيف هستند. مانند محلول و ....

توجه داشته باشيد که واکنش حل شدن الکتروليت‌هاي ضعيف درآب را به صورت تعادلي نشان مي‌دهند زيرا درحالت محلول علاوه برمواد سمت راست (يعني يون‌ها) مواد سمت چپ (يعني مولکول‌هاي حل شونده) نيز وجود دارند و اتفاقاً غلظت مولکول‌هاي حل شونده ازغلظت يون‌ها بيشتراست:

درصد تفکيک يوني و دامنه تغييرات آن

درصد تفکيک يوني به کمک رابطه‌ي زير تعريف مي‌شود :

گاه به جاي تعداد مول‌ها ازغلظت هم مي‌توان استفاده کرد البته غلظت مولار

نکته : تعداد کل مول‌هاي حل شونده برابر غلظت مولار ماده‌ي مورد نظراست . غلظت هريک ازيون‌هاي حاصل ازتفکيک يک ماده برابر تعداد مول‌هاي تفکيک شده‌ي آن .

دامنه‌ي تغييرات درصد تفکيک يوني : با توجه به اين که تفکيک يوني مواد به صورت درصد بيان مي‌شود دامنه‌ي تغييرات آن بين صفر تا 100 است بدين ترتيب که :

1- درالکتروليت‌هاي قوي درصد تفکيک يوني برابر 100% است يا نزديک آن است مانند :

نمک‌هايي که ازاسيد قوي يا بازقوي يا هردو تشکيل شده‌اند :

2- در غيرالکتروليت‌ ها درصد تفکيک يوني برابر صفر است مانند اتانول ، متانول ،‌ گليسيرين و ....

3- در الکتروليت‌ هاي ضعيف درصد تفکيک يوني بين صفر تا 100 است که البته به صفر نيز نزيک‌تر است مانند :

نمک‌هايي که ازاسيد‌ ضعيف يا بازضعيف تشکيل شده‌اند :

نکته : شرايط الکتروليت بودن يک محلول با شرط رساناي جريان برق بودن تفاوت دارد شرط الکتروليت بودن يک محلول اين است که درصد تفکيک يوني آن بزرگ ( يعني نزديک 100% ) باشد اما شرط اين که يک محلول رساناي قوي جريان برق باشد اين است که :

اولاً : محلول بايد الکتروليت باشد يعني ماده‌ي حل شدني به تمام يا قسمت عمده‌اي از آن به يون تفکيک شده باشد به بيان ديگر درصد تفکيک يوني بزرگ باشد .

ثانياً : انحلال پذيري آن قابل توجه باشد تا غلظت يون‌ها براي عبور جريان برق به ميزان کافي برسد .

عوامل مؤثر بردرصد تفکيک يوني : هرچه تعداد يون‌هاي موجود در محلول بيشترباشد رسانايي افزايش مي‌يابد

1- دما : با افزايش دما معمولاً درصد تفکيک يوني افزايش مي‌يابد زيرا هرچه دما بالا تر باشد شکسته شدن پيوند و تشکيل يون‌ها آسان‌تر مي‌گردد.

2- غلظت : با افزايش غلظت درصد تفکيک يوني کاهش مي‌يابد به عبارت ديگر هرچه محلول الکتروليت رقيق‌تر باشد مقدار درصد تفکيک يوني بيشتر مي‌شود.