سیستم های اطلاعات جغرافیایی

در شکل زير به چرخه ي کار در يک سيستم اطلاعاتي جغرافيايي توجه کنيد.

1- ابتدا داده هايي از محيط جمع آوري مي شوند(مرحله ي 1)؛ سپس، داده ها به رايانه وارد و در آن ذخيره مي گردند(مرحله ي دوم). در مرحله ي 3 به دنبال خواست ها و نيازهاي کاربران و برنامه ريزان محيطي، اين داده ها در رايانه تجزيه و تحليل مي شوند و اطلاعات با ترکيب مورد نياز و به شکل نقشه يا گزارش از خروجي هاي رايانه دريافت مي گردد (مرحله ي 4). اين خروجي ها مي توانند به صورت نقشه، متن، جدول، نمودار و ... باشند. در مرحله ي 5، کاربران از نتايج کار در طرح هاي خود استفاده مي کنند و به تصميم گيري مي رسند. بديهي است نتيجه ي تصميمات به اجرا در مي آيد و باعث تغيير محيط مي شود. مجموعه ي اين فرايند که به صورت سيستمي عمل مي کند و جغرافي دان را در تصميم گيري ياري مي دهد، سيستم اطلاعات جغرافيايي ناميده مي شود. پنج مرحله ي اصلي يک سيستم اطلاعات جغرافيايي را به صورت ديگري در شکل زير مي بينيد.

بخش اول را منابع تأمين کننده ي اطلاعات يک سيستم تشکيل مي دهد

الف- منابع: نقشه ها مهم ترين منبع ورود داده ها در سيستم عاي اطلاعات جغرافيايي به شمار مي روند. اطلاعات نقشه اي به صورت رقومي شده در رايانه ذخيره مي شود و امکان تغيير و اصلاح و تکميل آن همواره وجود دارد. عکس هاي هوايي و تصاوير ماهواره اي نيز از منابع معتبر و مفيد يک سيستم اطلاعات جغرافيايي به شمار مي روند. اين منابع به ارتقاي کمي و کيفي اطلاعات مورد نياز سيستم اطلاعات جغرافيايي کمک مي کنند و در بازنگري نقشه و به روز آوردن و افزودن لايه هاي مختلف اطلاعات نقش بسيار مؤثري دارند. اطلاعات تصاوير ماهواره اي و هوايي نيز از طريق رقومي کردن يا اسکن کردن به سيستم هاي اطلاعات جغرافيايي وارد مي شود.

جداول از ديگر منابعي هستند که آمارهاي مختلف پديده هاي طبيعي و انساني را در بر دارند. سيستم تعيين موقعيت جهاني نيز يک منبع اطلاعاتي ديگر است که امکان تعيين موقعيت فرد را در 24 ساعت شبانه روز در هر نقطه ي کره ي زمين به کمک سيستم ماهواره اي فراهم مي سازد.

علاوه بر موارد ياد شده، گزارش هاي تصويري و حتي مشاهدات مستقيم و... نيز مي توانند اطلاعات مفيدي در اختيار يک سيستم اطلاعات جغرافيايي قرار دهند.

ب- ورودي: در مرحله ي ورود داده هاي مختلف، منابعي مثل نقشه، عکس، تصويرهاي ماهواره اي، جداول، داده هاي موقعيتي و گزارش هاي ميداني وارد رايانه مي شوند. اين داده ها از طريق اسکن کردن، کد بندي و... به سيستم راه مي يابند.

پ- پردازش: در اين مرحله،تجزيه و تحليل داده ها صورت مي گيرد؛ داده هايي که به شکل هاي مختلفي وارد سيستم شده اند، مطابق اهداف کاربران، لايه بندي (طبقه بندي) مي شوند و تجزيه و ترکيب صورت مي گيرد. در نهايت، از جمع بندي و تلفيق لايه هاي مختلف، لايه ي جديدي حاصل مي شود که در برگيرنده ي اطلاعات دقيق و مورد نياز کاربران است(شکل زير).

ت- خروجي: در مرحله ي پاياني، نتيجه ي تجزيه و تحليل ها به صورت نقشه، نمودار، جدول و... توسط چاپگر يا رسام ترسيم مي شود و از سيستم رايانه اي دريافت مي گردد. خروجي ها ممکن است شامل لايه هاي منطبق شده ي داده هاي اوليه يا حاوي اطلاعات ترکيبي جديد باشد. براي دريافت خروجي ها، لازم است کاربران و مديران سيستم اطلاعات جغرافيايي با يک ديگر مشورت کرده و با تشخيص نيازها، خروجي هاي مورد نظر را تعيين و سيستم را بر اساس آن تنظيم کنند.

نتايج نهايي حاصل از يک سيستم اطلاعاتي جغرافيايي که به صورت هاي مختلف در دسترس قرار مي گيرد، در تصميم گيري برنامه ريزان و جغرافي دانان نقش زيادي دارد و آنان را در چگونگي اجراي طرح هاي مختلف ياري مي دهد. امروزه براي برنامه ريزي هاي گوناگون مثل برنامه ريزي هاي منطقه اي، ناحيه اي، شهري، روستايي و... از جمله مکان يابي اجراي طرح هاي عمراني يا شناسايي خطرهاي محيطي، ايمني و امنيت، عمران، کشاورزي، محيط زيست، مديريت آب، راه سازي و... از نتايج حاصل از سيستم اطلاعات جغرافيايي استفاده مي کنند (شکل‌هاي زير). ص 93تا98