هنر جهان اسلام

در دوران اموی ، در سوریه (مرکز حکومت اموی) معماری سنگی رواج یافت. امویان بسیاری از عناصر معماری رومی و بیزانس ، که پیشتر در آن منطقه متداول بود ، به معماری مساجد و کاخ‌ها راه پیدا کرد. بدنه اکثر مساجد سوریه از سنگ ساخته شده ، پوشش سقف ها شیروانی است و قوس ها نیم گرد و رواق‌های حول مساجد ، یادآور کلیساهای بیزانس است.

کاخ‌های این دوره مملو از تزیینات گچ بری ، موزاییک کاری و نقاشی دیواری است. از مهمترین بناهای این دوره می توان به «قبة الصخره» در بیت المقدس ، «مسجد جامع دمشق» و «کاخ عمرا» و «الحیر» اشاره کرد.

در دوران عباسیان ، عراق مرکز حکومت اسلامی بود. در این دوره بناهای آجری رواج یافت و پوشش گچی برای تزیین بنا، به اشکال گوناگون مورد استفاده قرار گرفت. ساخت پوشش‌های گرد (طاق‌ها و طاق نماهای ضربی) دراین دوران نشانی است از گونه‌ای باززایی سنت کهن طاق زنی عهد اشکانی و ساسانی.

از آثار این دوره می توان از «مسجد بزرگ سامرا » (متوکل) «مسجد ابو دلف» و «کاخ جوسق الخاقانی» نام برد. معماری مصر در دوره طولونی‌ها تحت تاثیر مکتب عراق و در دوره فاطمیون تحت تاثیر معماری ایران ، مصر کهن ، عراق و بیزانس است، از بناهای معماری اسلامی در مصر می توان به «جامع الازهر» و «مسجد ابن طولون» اشاره کرد.

معماری اسلامی در اسپانیا ، متأثر از معماری اسلامی در سوریه است ، حیاطی کم عمق ، شبستانی عمیق با ستون های متعدد در جهات گوناگون ، سقف های شیروانی و رواقی که سه سوی حیاط را دور می زند، از ویژگی هایی است که اسپانیا از نقشه مساجد در سوریه اقتباس کرده است.

از دیگر ویژگی های معماری اسلامی اسپانیا ، وجود قوس های دالبری (شبدری) و استفاده از عناصر تزیینی گوناگون به میزان بسیار زیاد است. مقرنس‌های آویخته و گچ‌بری‌های پرکار ، در بیشتر بناهای این دوران به چشم می خورد. از بناهای مهم اسپانیایی اسلامی ، می توان به « مسجد جامع قرطبه» (کردوا) و «کاخ الحمرا» در غرناطه (گرانادا) اشاره کرد.