انواع اعراب

اعراب 3 دسته است:

دسته اول : اعراب ظاهري

اعراب ظاهري به دو دسته تقسيم مي شود.

اعراب اصلي: به اعرابي گفته مي شود که در آن علامت هاي اصلي اعراب که نشان دهنده نقش کلمه هستند حاضر شوند.

مانند (جاء معلمُ)‌که در آن معلم داراي اعراب ظاهري و اصلي مرفوع است.

اعراب فرعي: گاهي برخي ازاسامي معرب به جاي اعراب اصلي علامت هاي ديگري مي گيرند که به آنها علامتهاي فرعي اعراب گفته مي شود.

اسم هايي که داراي اعراب فرعي هستند به 5 دسته تقسيم مي شوند:‌

1- مثني

مثني با دو علامت انِ و ينِ ساخته مي شود. (انِ) در حالت رفع و (ينِ) در حالت نصب و جر به کار گرفته مي شوند. مانند:

رفع: جاء معلمانِ:معلمانِ فاعل و مرفوع به اعراب فرعي انِ

نصب: رأيتُ معلمينِ: معلمينِ مفعول و منصوب به اعراب فرعي ينِ

جر: سلمتُ علي معليمنِ: مجرور به حرف جر به اعراب فرعي ينِ

2- جمع

جمع با دو علامت ونَ و ينَ ساخته مي شود. (ونَ) در حالت رفع و (ينَ) در حالت نصب و جر به کار برده مي شوند. مانند:

رفع: جاءَ معلمونَ: فاعل و مرفوع به اعراب فرعي ونَ

نصب: رأيتُ معلمينَ: مفعول و منصوب به اعراب فرعي ينَ

جر: سلمتُ علي معليمنَ: مجرور به حرف جر به اعراب فرعي ينَ

3- اسماء خمسه:

اسماء خمسه به کلمات (اخ/اب/ذو/فو/حم) گفته مي شود هرگاه به صورت مفرد و مضاف (به غير از ياي متکلم زيرا در آن صورت تقديري اعراب مي پذيرند) باشد، آن گاه در حالت رفع واو، در حالت نصب الف و در حالت جر مي گيرند. مانند:

در حالت رفع: جاءَ : أب در نقش فاعل،‌مضاف به کَ است پس مرفوع به اعراب فرعي واو شده است.

در حالت نصب: رأيتُ اباکَ: أب در نقش مفعول،‌مضاف به کَ است پس منصوب به اعراب فرعي شده است.

در حالت جر: سلمتُ علي ابيکَ: أب مجرور به حرف جر،‌مضاف به کَ است پس مجرور به اعراب فرعي ياء شده است.

4- جمع مونث سالم

اسم جمع مونث سالم با ات ساخته مي شود که در حالت رفع و جر اعراب اصلي دارد. ولي اعراب فتحه را نمي گيرد. به جاي آن مجرور مي شود. مانند:

در حالت رفع:حضرت المومناتُ في المسجد/ (مومنان زن در مسجد حاضر شدند)

المومناتُ : فاعل و مرفوع به اعراب اصلي

در حالت نصب: رأيتُ المومناتِ/ (مومنان زن را ديدم)

المومناتِ: مفعول و منصوب به اعراب فرعي

در حالت جر: سلمتُ علي المومناتِ/ (به مومنان زن سلام کردم)

المومناتِ: مجرور به حرف جر به اعراب اصلي

5- غير منصرف

کلماتي که به جاي کسره، فتحه مي گيرند و تنوين قبول نمي کنند را غير منصرف گويند که عبارتند از:

- علم مونث :

- علم غير عربي مانند يوسف، يعقوب، فرعون، کوروش

- نام شهرها و کشورها

- صفت بر وزن افعل مانند ابيض،‌اکبر، اصغر

- جمه مکسر هم وزن مفاعل و مفاعيل

- اسامي علم و صفاتي که مختوم به ان زائد باشند مانند عطشان

- اسامي که به الف مقصور يا ممدود زائد ختم شوند (يعني جزء اصلي نباشد) مانند حمراء، عليا

نکته: کلمه (اشياء) اگر چه همزه جزء سه حرف اصلي آن است اما باز غير منصرف است.

دسته دوم : اعراب محلي:

کلماتي که هيچ يک از علايم اعراب اصلي يا فرعي بر روي آنها ظاهر نمي شود.

يعني: اسمي که حرکت آخر آنها در همه موقعيت ها (نصب،جر، رفع) ثابت باشد. اين کلمات عبارتند از:

- فعل ماضي

- فعل امر

- دو صيغه جمع مونث غايب و مخاطب درمضارع

- کليه حروف

- ضميرها

- موصول ها

- اسم هاي اشاره

دسته سوم: اعراب تقديري

بعضي کلمات با وجود معرب بودن، علامت هاي اعراب را نمي گيرند و اعراب را بايد از نقش کلمه در جمله تشخيص داد. به چنين اعرابي، اعراب تقديري مي گويند و 3 نوع است:

مقصور و منقوص (البته منقوص در حالت نصب اعرابش اصلي است و فتحه را مي پذيرد) تقديري است.

مانند:

رأيتُ موسي.

موسي : مفعول و تقديراً منصوب

موسي مختوم به الف است بنابراين مقصور است.

رُأيتُ قاضي

قاضي: مفعول منصوب به اعراب اصلي

قاضي اسم منقوص (مختوم به ياي ما قبل مکسور) است.

تذکر:

منقوص تنها در صورت نصب اعرابش اصلي است.

اسم از نظر نوع حرف آخر به 4 دسته تقسيم مي شود:

1- مقصور: مختوم به الف / مانند فتي

2- منقوص: مختوم به ياي ما قبل مکسور/ مانند قاضي

3- ممدود: مختوم به ياي ما قبل مکسور/ مانند صحراء

4- صحيح الآخر: آن که مقصور،‌منقوص،‌ممدود نباشد يعني تمام حالات اعراب بر روي آن حاضر مي شود/ مانند قلم

اسم مضاف به ياء متکلم: اسمي که به ضمير متکلم وحده (ي) اضافه شود.

مانند:

رفع: هذا کتابي: مرفوع تقديراً (خبر)

نصب: قراتُ کتابي: تقديراً منصوب (مفعول)

جر: القصه في الکتابي: جار و مجرور (تقديراً)